Sổ tay cung cấp định hướng quy hoạch và thiết kế khu dân cư theo hướng nâng cao sức khỏe, hướng tới phát triển đô thị bền vững và đáng sống.
Giữa làn sóng đô thị hóa mạnh mẽ tại Việt Nam, sức khỏe cộng đồng đã không còn là trách nhiệm riêng lẻ của ngành y tế mà trở thành mục tiêu cốt lõi của công tác quy hoạch xây dựng.
Cuốn sổ tay xác lập một triết lý sâu sắc rằng thành phố vì sức khỏe là một thực thể vận động không ngừng, nơi môi trường vật chất và xã hội được cải thiện liên tục để con người có thể hỗ trợ lẫn nhau và phát triển tối đa tiềm năng. Khác với các khu dân cư truyền thống, mô hình này đặt phúc lợi, sự tiện nghi và khả năng phục hồi của cư dân làm trọng tâm, chuyển dịch từ việc chỉ bảo tồn tài nguyên sang việc nuôi dưỡng sự hạnh phúc toàn diện.
Sự hoàn thiện của tài liệu này có đóng góp quan trọng từ PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến – Ủy viên HĐKH Viện AIST – nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng). Với bề dày kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý tài nguyên nước và phát triển đô thị bền vững, những phản biện và định hướng của ông đã giúp các giải pháp hạ tầng kỹ thuật trong sổ tay không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn mang tính thực tiễn cao, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về quản lý nước và thích ứng biến đổi khí hậu.
Hành trình thiết kế không gian sống này bắt đầu từ việc tổ chức lại cấu trúc đơn vị ở dựa trên khả năng tiếp cận thuận tiện. Một khu dân cư lành mạnh cần được quy hoạch với quy mô dân số phù hợp (từ 4.000 đến 20.000 người), đảm bảo mọi dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục và không gian xanh đều nằm trong tầm với của người dân trong bán kính đi bộ lý tưởng 500m. Việc áp dụng mô hình sử dụng đất hỗn hợp giúp đan xen các chức năng ở, làm việc và giải trí, từ đó khuyến khích lối sống năng động và giảm phụ thuộc vào xe cơ giới.
Điểm đặc sắc của cuốn sổ tay là hệ thống chỉ số đánh giá định lượng giúp các nhà quản lý đo lường mức độ “khỏe mạnh” của một khu dân cư. Các chỉ số này bao gồm mật độ diện tích cây xanh trên đầu người, khả năng tiếp cận không gian mở, chất lượng không khí nội thất và tỷ lệ hạ tầng dành cho giao thông phi cơ giới. Hệ thống chỉ tiêu này được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và các tiêu chuẩn sức khỏe quốc tế.
Song hành với cấu trúc hạ tầng là sự hiện diện của mạng lưới thiên nhiên tích hợp, hay còn gọi là hạ tầng xanh và hạ tầng lam. Việc thiết lập các hành lang xanh đa tầng bậc không chỉ giúp giảm thiểu hiệu ứng đảo nhiệt đô thị mà còn đóng vai trò là bộ lọc tự nhiên cho không khí và nước mưa. Thiết kế quy hoạch cần tính toán khoa học các thông số về hướng nắng, luồng gió và kiểm soát tiếng ồn để tạo ra sự tiện nghi nhiệt lý tưởng.
Ở cấp độ công trình, mỗi ngôi nhà phải đảm bảo được các yếu tố nền tảng như thông gió tự nhiên, chất lượng nước và tầm nhìn hướng về thiên nhiên để giảm bớt căng thẳng tinh thần cho người sử dụng.
Trong quá trình thực thi chi tiết, việc lựa chọn vật liệu xây dựng bền vững đóng vai trò quyết định đến độ an toàn lâu dài. Tuy nhiên, giá trị bền vững thực sự chỉ có thể đạt được khi có sự đồng hành mật thiết của cộng đồng thông qua mô hình quy hoạch. Quy hoạch vì sức khỏe đòi hỏi một cơ chế quản trị linh hoạt, nơi người dân được tham gia vào quá trình ra quyết định ngay từ giai đoạn ý tưởng, đảm bảo tính công bằng và không để bất kỳ nhóm yếu thế nào bị bỏ lại phía sau.
Việc kiến tạo các khu dân cư vì sức khỏe là một cam kết dài hạn về đạo đức và trách nhiệm xã hội. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật để giải quyết các thách thức đô thị hiện nay mà còn là nền tảng để xây dựng một tương lai thịnh vượng, nơi mỗi không gian sống đều trở thành nơi nuôi dưỡng sức khỏe và hạnh phúc trường tồn cho mọi thế hệ người Việt.
Nguồn: Sổ tay Quy hoạch và Thiết kế Khu dân cư Hướng đến Thành phố vì sức khỏe – NXB Xây dựng.
