Đề xuất lộ trình nâng cao năng lực chống chịu biến đổi khí hậu cho tỉnh Cao Bằng dựa trên sự kết hợp giữa kinh nghiệm quốc tế, công nghệ số và quản trị cộng đồng.
Tác giả: TS. KTS. Trần Thị Lan Anh – Chuyên gia Viện AIST
1. Đặt vấn đề và thực trạng rủi ro
Tác giả nhận định biến đổi khí hậu đang làm gia tăng cả tần suất lẫn cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan tại khu vực miền núi phía Bắc, đặc biệt là tỉnh Cao Bằng.
Với đặc thù địa hình dốc, mạng lưới sông ngòi dày đặc và sự chia cắt mạnh, khu vực này trở nên cực kỳ nhạy cảm trước các hiện tượng lũ quét, sạt lở đất và ngập lụt đô thị. Theo số liệu thống kê, nhiệt độ trung bình tại Cao Bằng đã tăng nhanh hơn mức trung bình toàn cầu, kéo theo các đợt mưa lớn lịch sử vượt ngưỡng 200mm/ngày, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản trong giai đoạn 2024-2025.
2. Tổng hợp kinh nghiệm quốc tế về quản trị rủi ro
Tiếp nối phần thực trạng, nghiên cứu đã đi sâu phân tích và rút ra bài học từ nhiều quốc gia có điều kiện địa hình tương đồng. Trước hết, kinh nghiệm từ Nepal và Philippines nhấn mạnh vào vai trò của quản trị dựa vào cộng đồng và hệ thống cảnh báo sớm ở cấp địa phương.
Trong khi đó, Nhật Bản lại đóng góp bài học về khung pháp lý chặt chẽ và sự kết hợp giữa các giải pháp công trình hiện đại với quản lý lưu vực sông. Ngoài ra, các mô hình từ Trung Quốc Về “đô thị bọt biển” hay các dự án tại Colombia và Peru cũng cung cấp những cách tiếp cận sáng tạo trong việc phục hồi hệ sinh thái để giảm thiểu lũ lụt, từ đó khẳng định rằng việc tích hợp quy hoạch sử dụng đất với bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt.
3. Đề xuất định hướng giải pháp cho tỉnh Cao Bằng
Trên cơ sở đối chiếu kinh nghiệm quốc tế với thực tiễn địa phương, tác giả đã đề xuất một hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm cả công trình và phi công trình.
Về mặt quy hoạch, Cao Bằng cần chuyển dịch sang mô hình đô thị – nông thôn thích ứng chủ động, tập trung bảo vệ các vùng rừng đầu nguồn và thiết lập hành lang thoát lũ tự nhiên. Bên cạnh đó, việc hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật thông qua xây dựng hồ điều tiết thông minh, kè sông và tường chắn sạt lở cần được thực hiện song song với việc số hóa mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn.
Đặc biệt, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lồng ghép các kịch bản rủi ro thiên tai vào mọi đồ án quy hoạch xây dựng để đảm bảo tính an toàn dài hạn.
4. Tăng cường thể chế, chính sách và nguồn lực
Cuối cùng, để các giải pháp trên có thể đi vào thực tế, nghiên cứu đề nghị cần có sự đột phá trong cơ chế tài chính và năng lực điều phối liên ngành. Tác giả kiến nghị ứng dụng các công cụ kinh tế mới như chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) và các mô hình bảo hiểm thiên tai để đa dạng hóa nguồn lực tái đầu tư hạ tầng.
Đồng thời, việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý và xây dựng mạng lưới “tình nguyện viên cộng đồng” tại các thôn bản sẽ giúp rút ngắn thời gian ứng phó khẩn cấp. Kết luận lại, bài báo khẳng định rằng chỉ khi có sự kết hợp chặt chẽ giữa thể chế minh bạch, công nghệ hiện đại và sự tham gia chủ động của người dân, Cao Bằng mới có thể thực sự an toàn và phát triển bền vững trước những biến động khó lường của khí hậu.
5. Kết luận
Quản trị rủi ro thiên tai và tăng cường khả năng chống chịu biến đổi khí hậu tại các khu vực đô thị – nông thôn miền núi phía Bắc, đặc biệt là trường hợp của tỉnh Cao Bằng, không chỉ dừng lại ở các giải pháp kỹ thuật mà thực chất là một bài toán về quản trị chiến lược toàn diện.
Qua việc phân tích các mô hình thành công trên thế giới, có thể khẳng định rằng việc chuyển dịch từ tư duy ứng phó thụ động sang quản trị rủi ro chủ động là yêu cầu sinh tồn cấp bách. Để thực hiện được điều này, Cao Bằng cần một lộ trình tích hợp đa chiều, nơi mà các giải pháp “hạ tầng cứng” như hồ điều tiết, tường chắn sạt lở phải được vận hành song song với các “hạ tầng mềm” như công nghệ quan trắc IoT, hệ thống cảnh báo sớm dựa vào cộng đồng và các công cụ tài chính sáng tạo.
Nguồn: Tạp chí Xây Dựng và Đô Thị số 106/04.2026
