Tác giả: PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến
Tóm tắt
Tỉnh Cao Bằng với địa hình phân cắt mạnh và hệ thống sông suối dày đặc đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu (BĐKH). Các hiện tượng cực đoan như lũ quét, sạt lở đất và ngập lụt đô thị có xu hướng gia tăng cả về tần suất lẫn cường độ. Bài viết phân tích thực trạng, đánh giá tác động của BĐKH và đề xuất các nhóm giải pháp quản lý hạ tầng kỹ thuật bền vững như mô hình “Thành phố bọt biển” (Sponge City) và các giải pháp công trình đặc thù nhằm giảm thiểu rủi ro, ổn định đời sống dân cư.
1. Đặt vấn đề
Cao Bằng giữ vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế – chính trị và an ninh quốc phòng tại vùng Đông Bắc. Với đặc thù địa hình núi cao chiếm đa số, kết hợp với mạng lưới thủy văn phức tạp, việc phát triển hạ tầng thoát nước gặp nhiều rào cản. Trong bối cảnh BĐKH, các kịch bản mưa cực đoan đòi hỏi một tư duy mới trong quy hoạch hạ tầng để đảm bảo tính chống chịu.
2. Thực trạng thiên tai và thách thức tại Cao Bằng
-
Thiên tai cực đoan: Các hiện tượng lũ quét, sạt lở đất xảy ra thường xuyên. Thống kê ghi nhận khoảng 430 vị trí có biểu hiện trượt lở. Điển hình là đợt mưa lũ tháng 9/2025 do hoàn lưu bão số 10 gây ngập lụt nghiêm trọng, mực nước sông Bằng Giang vượt báo động III tới 2,7m.
-
Hạn chế hạ tầng: Hệ thống thoát nước tại các đô thị miền núi Cao Bằng nhìn chung chưa đồng bộ, chủ yếu là hệ thống thoát nước chung. Tỷ lệ đô thị hóa năm 2024 đạt 25,5%, thấp hơn trung bình cả nước, dẫn đến nguồn lực đầu tư cho hạ tầng kỹ thuật còn hạn chế.
3. Giải pháp quy hoạch và quản lý hạ tầng thoát nước
Theo PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến, cần tập trung vào các nhóm giải pháp chiến lược sau:
3.1. Quy hoạch chuẩn bị kỹ thuật
-
Đánh giá chi tiết mức độ thuận lợi và không thuận lợi của quỹ đất xây dựng.
-
Dự báo các biến thiên nhiệt độ, lượng mưa để xem xét ảnh hưởng trực tiếp đến khu đất xây dựng đô thị.
-
Xây dựng bản đồ dự báo nguy cơ ngập úng theo thời gian thực.
3.2. Áp dụng mô hình thoát nước bền vững (SUDS & Sponge City)
-
Thành phố bọt biển: Chuyển từ thoát nước nhanh sang kiểm soát dòng chảy tại nguồn, tăng cường khả năng thấm thấu và lưu giữ nước mưa tại chỗ.
-
Thiết lập vùng ngập tự nhiên: Mục đích nhằm thúc đẩy khả năng thích ứng của đô thị, biến các vùng thấp trũng thành khu vực chứa lũ tạm thời, giảm áp lực cho hệ thống cống hạ lưu.
3.3. Giải pháp công trình đặc thù
-
Đối với sạt lở: Áp dụng kỹ thuật sửa bề mặt mái dốc, tăng cường độ bền đất đá bằng cách khoan tạo lỗ và bơm hỗn hợp vữa xi măng/dung dịch sét để lấp đầy khe nứt. Xây dựng tường chắn bê tông hoặc rọ đá tại các vị trí xung yếu.
-
Đối với lũ quét: Nâng cấp các hồ chứa thượng lưu để điều tiết dòng chảy; mở rộng khẩu độ thoát lũ tại các cầu, cống trên các tuyến quốc lộ huyết mạch như QL3, QL34.
4. Kết luận
Thiên tai là hệ quả tất yếu của biến đổi khí hậu, nhưng thiệt hại có thể giảm thiểu thông qua quản lý hạ tầng thông minh. Việc lựa chọn giải pháp thoát nước bền vững, kết hợp giữa yếu tố kỹ thuật và tôn trọng hệ sinh thái tự nhiên là chìa khóa để Cao Bằng phát triển kinh tế – xã hội ổn định và bền vững.
Tài liệu tham khảo chính:
-
PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến, Quản lý hạ tầng thoát nước đô thị miền núi Cao Bằng dưới tác động của BĐKH, Tạp chí Học viện Chiến lược bồi dưỡng cán bộ xây dựng, số 106.2026.
-
Viện Quy hoạch Đô thị Nông thôn quốc gia (2019).
-
Chính sách thoát nước Nhật Bản (2022).
