Góc nhìn chuyên gia

QUẢN TRỊ RỦI RO THIÊN TAI VÀ TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI TỈNH CAO BẰNG: TỪ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ ĐẾN GIẢI PHÁP THỰC TIỄN

Posted on by admin

Tác giả: TS. KTS. Trần Thị Lan Anh

TÓM TẮT

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan tại Việt Nam, đặc biệt tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Bài báo tập trung vào vấn đề quản trị rủi ro thiên tai (QTRRTT) và tăng cường khả năng chống chịu BĐKH tại các khu vực đô thị – nông thôn miền núi phía Bắc Việt Nam, trọng tâm là tỉnh Cao Bằng. Thông qua phân tích kinh nghiệm quốc tế và bối cảnh địa chất Karst đặc thù, nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện: từ quy hoạch sử dụng đất, hạ tầng xanh, cảnh báo sớm đến các cơ chế tài chính và phối hợp cộng đồng nhằm xây dựng năng lực chống chịu bền vững cho Cao Bằng.

Từ khóa: Rủi ro thiên tai, Biến đổi khí hậu, Khả năng chống chịu, Đô thị miền núi, Cao Bằng, Giải pháp tài chính.

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Theo công bố của các cơ quan khí tượng, khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam được đánh giá là một trong những vùng dễ bị tổn thương nhất trước tác động của BĐKH. Với địa hình đồi núi cao và chia cắt mạnh như tại Cao Bằng, mạng lưới sông suối dày đặc cùng lớp phủ đất dễ bị xói mòn khiến khu vực này đặc biệt nhạy cảm với lũ quét và sạt lở đất. Số liệu thực tế tại Cao Bằng năm 2025 cho thấy tần suất các trận mưa cực đoan đã đạt mức kỷ lục trong vòng 50-100 năm qua. Việc thiết lập một khung quản trị rủi ro hiện đại là yêu cầu sống còn cho sự phát triển của địa phương.

II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ TÀI LIỆU

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu thứ cấp từ các báo cáo quốc gia, quốc tế (WB, ADB, UNDP, GIZ…) liên quan đến QTRRTT và BĐKH. Đồng thời, nghiên cứu phân tích định lượng các số liệu khí tượng thủy văn và thiệt hại kinh tế tại Cao Bằng giai đoạn 2011-2025 để đưa ra các dự báo và giải pháp thích ứng phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương.

III. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM

3.1. Các mô hình điển hình

  • Nhật Bản: Xây dựng hệ thống QTRRTT toàn diện dựa trên Luật Cơ bản về Biện pháp đối phó Thiên tai (1961). Điểm cốt lõi là sự phân cấp chặt chẽ từ trung ương đến cộng đồng, kết hợp hạ tầng cứng (đê điều, hồ điều tiết) với hạ tầng mềm (công nghệ quan trắc tiên tiến và ý thức cộng đồng).

  • Nepal & Philippines: Tập trung vào quản trị dựa vào cộng đồng và hệ thống cảnh báo sớm đa tầng, sử dụng công nghệ số và truyền thanh cơ sở để giảm thiểu thiệt hại tại các vùng sâu vùng xa.

  • Quảng Tây (Trung Quốc): Phát triển mô hình quản trị gắn liền với đặc thù địa hình Karst, chú trọng bảo vệ rừng đầu nguồn và phục hồi hệ sinh thái núi đá vôi để kiểm soát xói mòn.

  • Ethiopia & Kenya: Áp dụng các giải pháp thuận tự nhiên (NbS) như xây dựng ruộng bậc thang, hồ chứa nhỏ và phục hồi thảm thực vật để chống hạn hán và suy thoái đất.

3.2. Bài học rút ra cho tỉnh Cao Bằng

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy QTRRTT cần được lồng ghép trực tiếp vào quy hoạch đô thị và sử dụng đất. Các giải pháp phải đảm bảo tính đa mục tiêu: vừa phòng chống thiên tai, vừa cải thiện sinh kế và bảo vệ môi trường.

IV. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU TẠI CAO BẰNG

4.1. Giải pháp quy hoạch và hạ tầng

  • Quy hoạch tích hợp: Lồng ghép quản lý rủi ro vào quy hoạch đô thị, xác định các vùng cấm xây dựng tại các khu vực có nguy cơ sạt lở cao. Học tập mô hình “đô thị xanh – sinh thái” của Nam Ninh để điều tiết nước mưa và giảm ngập úng.

  • Hạ tầng đa chức năng: Thiết kế hạ tầng giao thông và thương mại theo tiêu chuẩn chống chịu cao, đảm bảo hoạt động kinh tế không bị gián đoạn khi có thiên tai.

  • Hệ thống cảnh báo sớm: Xây dựng mạng lưới quan trắc mưa tự động và bản đồ nguy cơ chi tiết đến từng phường/xã.

4.2. Giải pháp thể chế và tài chính

  • Cơ chế tài chính linh hoạt: Khai thác nguồn vốn ODA và các quỹ khí hậu quốc tế. Thí điểm bảo hiểm thiên tai và cơ chế chi trả dịch vụ hệ sinh thái (PES) cho các khu vực rừng đầu nguồn.

  • Trao quyền cho cộng đồng: Áp dụng cơ chế “người cảnh báo tại thôn bản”, đào tạo kỹ năng ứng phó tại chỗ cho người dân để tận dụng “giờ vàng” trong cứu hộ cứu nạn.

V. KẾT LUẬN

Xây dựng khả năng chống chịu BĐKH tại Cao Bằng đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa tri thức khoa học hiện đại và kinh nghiệm thực tiễn bản địa. Việc triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp từ quy hoạch, công nghệ đến tài chính sẽ là nền tảng để Cao Bằng phát triển bền vững, an toàn trước những biến động ngày càng khốc liệt của tự nhiên.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Asian Development Bank (ADB). (2021-2024). Nature-based solutions for resilient infrastructure.

  2. Bộ Tài nguyên và Môi trường. (2022). Báo cáo hiện trạng khí hậu Việt Nam.

  3. UNDP. (2019). Community disaster risk reduction programs in the Philippines.

  4. UBND tỉnh Cao Bằng. (2026). Quy hoạch tỉnh Cao Bằng đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

  5. Trần Thị Lan Anh. (2026). Quản trị rủi ro thiên tai và chống chịu BĐKH tại khu vực miền núi phía Bắc. Tạp chí Xây dựng & Đô thị.

admin

Call Now