Chuyển giao công nghệ trong xây dựng đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng, tiết giảm chi phí và thích ứng với yêu cầu phát triển bền vững.
Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), BIM, GIS, IoT, tự động hóa và vật liệu mới đang mở ra cơ hội để ngành xây dựng chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang mô hình xây dựng số, thông minh và hiệu quả hơn.
Thực trạng ngành xây dựng hiện nay
(nguồn: Internet)
Ngành xây dựng Việt Nam đang chịu áp lực lớn trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, tiến độ, an toàn và môi trường đang tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải đổi mới phương thức hoạt động.
Phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm và phương pháp quản lý truyền thống. Dữ liệu từ khảo sát, thiết kế đến thi công chưa được số hóa và liên kết đồng bộ, khiến việc phối hợp giữa các bên còn rời rạc, khó kiểm soát chi phí, tiến độ và chất lượng.
Mức độ ứng dụng công nghệ giữa các doanh nghiệp không đồng đều. Một số doanh nghiệp lớn đã triển khai BIM, GIS, IoT, tự động hóa và phân tích dữ liệu, trong khi nhiều đơn vị khác vẫn gặp khó khăn về lựa chọn công nghệ, hiệu quả đầu tư và năng lực vận hành.
Ngoài ra, còn tồn tại khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn. Nhiều giải pháp công nghệ chưa được thương mại hóa hoặc chuyển giao hiệu quả, trong khi doanh nghiệp lại thiếu kênh tiếp cận phù hợp để giải quyết bài toán thực tế.
Xem thêm: Đô thị thông minh là gì? Những công nghệ đang định hình thành phố tương lai
Vì vậy, chuyển giao công nghệ không chỉ là cung cấp công cụ hay phần mềm, mà là quá trình đưa tri thức và giải pháp vào ứng dụng thực tế, giúp doanh nghiệp từng bước làm chủ công nghệ.
Xu hướng chuyển giao công nghệ trong xây dựng
AI và phân tích dữ liệu
Trí tuệ nhân tạo đang mở rộng phạm vi ứng dụng trong ngành xây dựng, từ thiết kế, lập kế hoạch đến giám sát và vận hành công trình. AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận diện rủi ro, dự báo tiến độ, phát hiện bất thường và tối ưu hóa một số quy trình quản lý.
Trong quản lý dự án, dữ liệu từ các công trường được tổng hợp và phân tích để nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ hoặc chi phí. Trong thiết kế, AI có thể hỗ trợ tạo phương án, kiểm tra và phân tích nhiều kịch bản khác nhau.
Tuy nhiên, hiệu quả của AI phụ thuộc rất lớn vào chất lượng dữ liệu. Vì vậy, chuyển giao công nghệ AI cần đi kèm với xây dựng hệ thống dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và đào tạo nhân lực.
BIM và xây dựng số
(nguồn: Internet)
BIM đang trở thành một trong những công nghệ quan trọng trong quá trình chuyển đổi số ngành xây dựng. Không chỉ là mô hình 3D, BIM cho phép tích hợp thông tin liên quan đến công trình trong suốt vòng đời dự án.
Thông qua BIM, các bên tham gia có thể phối hợp thiết kế, phát hiện xung đột, quản lý khối lượng và hỗ trợ kiểm soát tiến độ. Khi kết hợp với các nền tảng quản lý dữ liệu, BIM còn có thể tạo cơ sở cho việc quản lý và vận hành công trình sau khi hoàn thành.
Chuyển giao công nghệ BIM vì vậy không nên dừng ở việc đào tạo sử dụng phần mềm. Doanh nghiệp cần được hướng dẫn xây dựng quy trình BIM phù hợp với quy mô, lĩnh vực và năng lực của mình, từ đó từng bước hình thành hệ thống quản lý thông tin thống nhất.
GIS và quản lý không gian
GIS là công nghệ đặc biệt hữu ích đối với quy hoạch, quản lý đất đai, phát triển đô thị và hạ tầng. Việc tích hợp dữ liệu không gian giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể trực quan hóa hiện trạng, phân tích vị trí, đánh giá các phương án và hỗ trợ ra quyết định.
Trong các dự án xây dựng và phát triển đô thị, GIS hỗ trợ nối dữ liệu về đất đai, giao thông, hạ tầng kỹ thuật, dân cư, môi trường và quy hoạch. Khi kết hợp với BIM, GIS có thể tạo ra hệ thống thông tin đa chiều, hỗ trợ quản lý từ cấp độ công trình đến cấp độ khu vực và đô thị.
IoT và giám sát công trình
(nguồn: thevibexpo.com)
Internet vạn vật (IoT) đang tạo ra khả năng thu thập dữ liệu trực tiếp từ công trường và công trình. Các cảm biến có thể được sử dụng để theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, rung động, năng lượng, chất lượng môi trường hoặc tình trạng thiết bị.
Dữ liệu được thu thập liên tục giúp doanh nghiệp chuyển từ phương thức kiểm tra thủ công sang giám sát dựa trên dữ liệu. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các mô hình công trường thông minh và công trình thông minh.
Vật liệu mới và công nghệ xây dựng xanh
Bên cạnh công nghệ số, chuyển giao công nghệ trong xây dựng còn tập trung vào vật liệu mới, vật liệu tiết kiệm năng lượng, vật liệu tái chế và các giải pháp giảm phát thải.
Xu hướng phát triển xanh đang khiến doanh nghiệp phải quan tâm nhiều hơn đến toàn bộ vòng đời công trình, từ lựa chọn vật liệu, thi công, vận hành đến khả năng tái sử dụng và xử lý sau sử dụng.
Vai trò của sự chuyển giao công nghệ
Chuyển giao công nghệ trong xây dựng đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu hóa quy trình thi công và thúc đẩy chuyển đổi số cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, để hoạt động này đạt hiệu quả thực chất, cần có sự tham gia đồng bộ của nhiều chủ thể, trong đó các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức khoa học – công nghệ giữ vai trò cầu nối quan trọng giữa tri thức và thực tiễn sản xuất.
Xem thêm: Giải pháp phát triển đô thị xanh và thích ứng biến đổi khí hậu
Cung cấp nền tảng tri thức và công nghệ cho doanh nghiệp
Thay vì doanh nghiệp phải tự nghiên cứu từ đầu, kết quả nghiên cứu đã được kiểm chứng có thể được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế.
Rút ngắn thời gian thử nghiệm và triển khai công nghệ
Khi áp dụng đúng quy trình và có sự hỗ trợ từ đơn vị chuyển giao, công nghệ mới có thể nhanh chóng đi vào vận hành. Đồng thời giúp giảm chi phí thử sai, hạn chế rủi ro kỹ thuật và đẩy nhanh tiến độ dự án.
Hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong xây dựng
(nguồn: Internet)
Mô hình hợp tác giữa viện nghiên cứu – doanh nghiệp – cơ quan quản lý tạo ra hệ sinh thái thuận lợi cho đổi mới công nghệ.
Đối với doanh nghiệp xây dựng, lựa chọn công nghệ phù hợp quan trọng không kém việc sở hữu công nghệ. Một quy trình chuyển giao công nghệ hiệu quả có thể bắt đầu từ việc đánh giá nhu cầu, xác định bài toán doanh nghiệp, lựa chọn giải pháp, thử nghiệm, đào tạo, triển khai và đánh giá kết quả. Sau giai đoạn thử nghiệm, doanh nghiệp có thể tiếp tục mở rộng công nghệ sang các dự án hoặc bộ phận khác.
Trong xu hướng xây dựng thông minh và phát triển bền vững, chuyển giao công nghệ sẽ ngày càng trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. AI, BIM, GIS, IoT, tự động hóa và vật liệu mới không chỉ thay đổi cách công trình được thiết kế và xây dựng mà còn thay đổi cách doanh nghiệp quản lý dữ liệu, nguồn lực và vận hành.
Với các viện nghiên cứu và tổ chức khoa học – công nghệ, cơ hội không chỉ nằm ở việc tạo ra công nghệ mới mà còn ở khả năng đưa công nghệ vào thực tiễn. Việc kết nối nghiên cứu với nhu cầu doanh nghiệp, đồng hành trong quá trình thử nghiệm, đào tạo và làm chủ công nghệ sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa khoa học và sản xuất.
Trong dài hạn, chuyển giao công nghệ trong xây dựng sẽ không còn là hoạt động mang tính bổ trợ mà trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy ngành xây dựng chuyển đổi số, nâng cao năng suất và hướng tới mô hình xây dựng xanh, thông minh và bền vững. Doanh nghiệp chủ động tiếp cận công nghệ, lựa chọn đúng giải pháp và xây dựng năng lực làm chủ công nghệ sẽ có nhiều lợi thế hơn trong quá trình cạnh tranh và thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường.
