Smart City được xem là một trong những hướng phát triển quan trọng, khi công nghệ và dữ liệu được đưa vào quá trình quy hoạch, quản lý và vận hành đô thị.
Từ ùn tắc giao thông, quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường đến nhu cầu cung cấp dịch vụ công nhanh chóng, các thành phố đang phải giải quyết ngày càng nhiều bài toán phức tạp. Trong bối cảnh đó, đô thị thông minh – Smart City được xem là một trong những hướng phát triển quan trọng, khi công nghệ và dữ liệu được đưa vào quá trình quy hoạch, quản lý và vận hành đô thị.
Tuy nhiên, Smart City không đơn thuần là một thành phố có nhiều camera, cảm biến hay ứng dụng số. Giá trị cốt lõi nằm ở khả năng kết nối dữ liệu, phân tích thông tin và hỗ trợ ra quyết định, qua đó giúp chính quyền quản trị hiệu quả hơn, doanh nghiệp có môi trường phát triển thuận lợi hơn và người dân được tiếp cận các dịch vụ đô thị tốt hơn.
Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế – ITU, đô thị thông minh bền vững là đô thị đổi mới sáng tạo, sử dụng công nghệ thông tin – truyền thông và các phương tiện khác nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống, hiệu quả vận hành, dịch vụ đô thị và năng lực cạnh tranh, đồng thời đáp ứng các nhu cầu kinh tế, xã hội, môi trường và văn hóa của cả hiện tại lẫn tương lai.
Smart City là gì?
Smart City hay đô thị thông minh là mô hình đô thị sử dụng công nghệ số, dữ liệu và các hệ thống kết nối để hỗ trợ quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ đô thị một cách hiệu quả hơn.
Trong mô hình truyền thống, dữ liệu giao thông, quy hoạch, đất đai, môi trường, dân cư, cấp thoát nước hay năng lượng thường được quản lý bởi nhiều đơn vị khác nhau. Việc dữ liệu phân tán khiến quá trình tổng hợp thông tin và đưa ra quyết định mất nhiều thời gian.
Với Smart City, các nguồn dữ liệu này từng bước được số hóa, chuẩn hóa, kết nối và phân tích trên những nền tảng chung. Chính quyền có thể hình thành một bức tranh tổng thể về hoạt động của thành phố và phát hiện vấn đề nhanh hơn.
Xem thêm: Giải pháp phát triển đô thị xanh và thích ứng biến đổi khí hậu
Các công nghệ đang định hình thành phố tương lai
Sự phát triển của Smart City gắn chặt với nhiều công nghệ khác nhau. Trong đó, AI, IoT, Big Data, GIS và Digital Twin đang trở thành những lớp công nghệ quan trọng trong hệ sinh thái đô thị thông minh.
- Internet of Things (IoT): Mạng lưới cảm biến thu thập dữ liệu thời gian thực từ đèn giao thông, hệ thống cấp thoát nước, thùng rác thông minh cho đến các cảm biến chất lượng không khí.
- Trí tuệ nhân tạo (AI): Phân tích dữ liệu lớn thu được để đưa ra dự đoán và tự động hóa điều khiển, như điều phối đèn giao thông theo mật độ xe hoặc phân tích hành vi an ninh.
- Big Data (Dữ liệu lớn): Lưu trữ và xử lý hàng tỷ luồng dữ liệu đô thị mỗi ngày, giúp chính quyền đưa ra các quyết định chính xác dựa trên số liệu thực tế.
- GIS (Hệ thống thông tin địa lý): Trực quan hóa dữ liệu trên bản đồ Không gian – Thời gian, hỗ trợ quy hoạch sử dụng đất và quản lý hạ tầng đô thị hiệu quả.
- Digital Twin (Bản sao kỹ thuật số): Tạo ra phiên bản ảo 3D của toàn bộ thành phố để mô phỏng các kịch bản thiên tai, quy hoạch xây dựng hoặc luồng giao thông trước khi triển khai ngoài thực tế.
Bài học kinh nghiệm từ quốc tế để áp dụng vào Việt Nam
Nhiều quốc gia đã xây dựng Smart City theo những mô hình khác nhau. Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tế cho thấy các đô thị thành công thường không bắt đầu bằng câu hỏi “cần mua công nghệ nào?”, mà bắt đầu bằng câu hỏi “thành phố đang cần giải quyết vấn đề gì?”.
Singapore: công nghệ phải giải quyết bài toán thực tế
Singapore là một trong những mô hình tiêu biểu về Smart City và Smart Nation.
Các giải pháp của Singapore kết hợp dữ liệu, cảm biến và tự động hóa để xử lý những nhu cầu cụ thể như giao thông, bãi đỗ xe, khả năng tiếp cận cho người khuyết tật và quản lý hạ tầng.
Tại Punggol Digital District, nền tảng Open Digital Platform tích hợp nhiều hoạt động quản lý đô thị trên một hệ thống chung và có khả năng sử dụng Digital Twin để quản lý các hệ thống như làm mát khu vực, an ninh hay bãi đỗ xe.
Châu Âu: dữ liệu phải liên thông và công nghệ phải lấy con người làm trung tâm
Một hướng tiếp cận nổi bật tại châu Âu là phát triển các nền tảng dữ liệu và Local Digital Twin có khả năng kết nối, chia sẻ và tái sử dụng giữa nhiều đô thị.
Các sáng kiến hiện nay đặc biệt nhấn mạnh tiêu chuẩn mở, khả năng tương tác giữa hệ thống và hạn chế tình trạng phụ thuộc vào một nhà cung cấp công nghệ duy nhất.
Bên cạnh công nghệ, châu Âu cũng đặt trọng tâm vào quyền của người dân, tính minh bạch và khả năng tham gia của cộng đồng. Kinh nghiệm này cho thấy Smart City cần được nhìn nhận đồng thời trên cả ba phương diện công nghệ – quản trị – con người.
Xem thêm: Chuyển giao công nghệ trong xây dựng: Giải pháp nâng cao năng lực doanh nghiệp
Việt Nam: từ các hệ thống riêng lẻ đến hệ sinh thái dữ liệu đô thị
Tại Việt Nam, Quyết định 950/QĐ-TTg ngày 1/8/2018 đã phê duyệt Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018-2025 và định hướng đến năm 2030, tạo nền tảng định hướng cho quá trình phát triển Smart City.
Những năm gần đây, nhiều địa phương đã từng bước triển khai cơ sở dữ liệu đô thị, GIS, IOC, IoT và các dịch vụ thông minh.
- Thành phố Đà Nẵng đã đưa Trung tâm Giám sát, Điều hành và Xử lý tập trung – IOC vào vận hành, kết nối dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu chuyên ngành và thiết bị IoT để cung cấp các dịch vụ giám sát, phân tích và cảnh báo phục vụ quản lý đô thị. Thành phố cũng định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị thông minh và tiếp tục mở rộng hệ sinh thái Smart City.
- Hà Nội đang định hướng xây dựng các nền tảng công nghệ lõi bao gồm AI, Big Data, Digital Twin tích hợp GIS và IoT, đồng thời phát triển các hạ tầng như Urban Data Lake, IOC và trung tâm dữ liệu phục vụ quản trị đô thị dựa trên dữ liệu.
Smart City vì vậy không phải một dự án công nghệ có điểm bắt đầu và kết thúc cố định, mà là một quá trình chuyển đổi liên tục từ mô hình quản lý đô thị dựa nhiều vào kinh nghiệm sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu.
AIST đồng hành cùng phát triển đô thị thông minh
Phát triển đô thị thông minh cần bắt đầu từ một nền tảng dữ liệu đủ tốt, có khả năng kết nối thông tin về quy hoạch, hạ tầng và hiện trạng đô thị để phục vụ công tác quản lý và ra quyết định.
Với định hướng ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực xây dựng và quy hoạch, Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng AIST tập trung vào GIS, số hóa dữ liệu và xây dựng cơ sở dữ liệu không gian nhằm nâng cao hiệu quả quản lý đô thị.
Trên nền tảng đó, các công nghệ như AI, IoT, Big Data và Digital Twin có thể được tích hợp sâu hơn, hỗ trợ phân tích, giám sát, mô phỏng và dự báo các vấn đề đô thị.
Thông qua hoạt động nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng thực tiễn, AIST hướng tới góp phần thúc đẩy mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam.
