Trong bối cảnh tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và yêu cầu giảm phát thải ngày càng trở thành xu hướng toàn cầu, khu công nghiệp sinh thái đang được xem là một trong những mô hình phát triển phù hợp với định hướng công nghiệp bền vững tại Việt Nam.
(nguồn: Internet)
Khác với khu công nghiệp truyền thống chủ yếu tập trung vào hạ tầng và thu hút đầu tư, khu công nghiệp sinh thái hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái sản xuất có khả năng sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm chất thải, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, môi trường và xã hội.
Mô hình khu công nghiệp sinh thái (Eco-IP) là gì?
(nguồn: Internet)
Khu công nghiệp sinh thái, hay Eco-Industrial Park – Eco-IP, là mô hình khu công nghiệp được quy hoạch, quản lý và vận hành theo hướng nâng cao đồng thời hiệu quả kinh tế, môi trường và xã hội.
Một trong những yếu tố cốt lõi của mô hình này là cộng sinh công nghiệp. Thay vì hoạt động độc lập, các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp có thể liên kết, chia sẻ hoặc trao đổi nguyên liệu, năng lượng, nước, phụ phẩm và dịch vụ.
Chẳng hạn, nhiệt dư, nước sau xử lý hoặc phụ phẩm từ quá trình sản xuất của một doanh nghiệp có thể trở thành nguồn đầu vào cho doanh nghiệp khác. Qua đó, tài nguyên được sử dụng hiệu quả hơn, lượng chất thải giảm xuống và chi phí vận hành cũng được tối ưu.
Eco-IP vì vậy không chỉ là một khu công nghiệp có nhiều cây xanh, mà là mô hình quản trị tổng thể, kết hợp giữa hạ tầng, sản xuất sạch hơn, sử dụng tài nguyên hiệu quả, bảo vệ môi trường và liên kết doanh nghiệp.
Xem thêm: Đô thị thông minh là gì? Những công nghệ đang định hình thành phố tương lai
Các tiêu chí của Eco-IP
Tại Việt Nam, mô hình khu công nghiệp sinh thái đã được đưa vào hệ thống chính sách quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế.
Một KCN sinh thái cần đáp ứng đồng thời nhiều nhóm tiêu chí liên quan đến hạ tầng, doanh nghiệp, quản trị và môi trường.
Trước hết, chủ đầu tư hạ tầng và các doanh nghiệp trong khu công nghiệp phải tuân thủ các quy định về đầu tư, xây dựng, đất đai, môi trường, lao động và các quy định pháp luật liên quan.
Hệ thống hạ tầng kỹ thuật cũng cần được đầu tư đồng bộ, bao gồm cấp điện, cấp nước, xử lý nước thải, thông tin liên lạc, phòng cháy chữa cháy và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất.
Bên cạnh đó, khu công nghiệp cần thúc đẩy các hoạt động sử dụng hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn, từng bước giảm tiêu thụ nguyên liệu, năng lượng, nước và hạn chế phát sinh chất thải.
(Nguồn: Kalundborg Symbiosis)
Đặc biệt, cộng sinh công nghiệp là tiêu chí quan trọng để hình thành hệ sinh thái sản xuất tuần hoàn. Việc kết nối dòng nguyên liệu, phụ phẩm, nước và năng lượng giữa các doanh nghiệp giúp chuyển từ mô hình sản xuất tuyến tính sang mô hình sử dụng tài nguyên nhiều vòng.
Ngoài ra, quản trị dữ liệu ngày càng đóng vai trò quan trọng trong Eco-IP. Các dữ liệu về môi trường, năng lượng, nước, doanh nghiệp, hạ tầng và sản xuất cần được theo dõi, phân tích để hỗ trợ quản lý và phát hiện các cơ hội cộng sinh.
Lợi ích của mô hình khu công nghiệp sinh thái
(nguồn: Internet)
Phát triển khu công nghiệp sinh thái mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp, chủ đầu tư hạ tầng và địa phương.
Đối với doanh nghiệp, việc tiết kiệm điện, nước, nguyên liệu và tận dụng phụ phẩm giúp giảm chi phí sản xuất, xử lý chất thải và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Đối với khu công nghiệp, mô hình Eco-IP góp phần giảm áp lực lên hệ thống hạ tầng, giảm phát thải, cải thiện chất lượng môi trường và nâng cao hiệu quả vận hành tổng thể.
Trong bối cảnh các doanh nghiệp quốc tế ngày càng quan tâm tới ESG, chuỗi cung ứng xanh và sản xuất phát thải thấp, những khu công nghiệp có hệ thống quản trị minh bạch, hạ tầng xanh và khả năng kiểm soát tốt các chỉ số môi trường sẽ có sức cạnh tranh cao hơn.
Quan trọng hơn, khu công nghiệp sinh thái góp phần chuyển cách tiếp cận từ “xử lý chất thải sau sản xuất” sang “tối ưu tài nguyên ngay trong quá trình sản xuất”, tạo nền tảng cho kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực công nghiệp.
Xem thêm: Chuyển giao công nghệ trong xây dựng: Giải pháp nâng cao năng lực doanh nghiệp
Xu hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam
Tại Việt Nam, xu hướng chuyển đổi từ khu công nghiệp truyền thống sang KCN xanh, KCN thông minh và KCN sinh thái đang ngày càng rõ nét.
Trong tương lai, Eco-IP sẽ không chỉ tập trung vào các giải pháp môi trường mà còn gắn chặt với chuyển đổi số và quản trị dựa trên dữ liệu. Các công nghệ như GIS, IoT, AI, hệ thống dashboard và nền tảng dữ liệu tập trung có thể hỗ trợ theo dõi tiêu thụ năng lượng, nước, phát thải, hạ tầng và hoạt động của doanh nghiệp theo thời gian thực.
Nhờ đó, công tác quản lý khu công nghiệp có thể chuyển từ xử lý sự cố sang giám sát, dự báo và tối ưu chủ động.
AIST đồng hành thúc đẩy mô hình khu công nghiệp phát triển bền vững
ThS. Bạch Ngọc Tùng – Phó viện trưởng viện AIST tham gia trao đổi tại Diễn đàn phát triển khu công nghiệp 2025
Trước yêu cầu chuyển đổi của hệ thống khu công nghiệp, Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng AIST chú trọng nghiên cứu, đào tạo và trao đổi các giải pháp liên quan đến quản trị khu công nghiệp, chuyển đổi số, GIS, dữ liệu và phát triển bền vững.
Đặc biệt, Viện AIST đã xuất bản và giới thiệu cuốn sách chuyên khảo “Đầu tư và phát triển Khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam – Tập 1”, tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, khung pháp lý, kinh nghiệm và các mô hình triển khai thực tiễn. Đây là một trong những dấu ấn thể hiện định hướng nghiên cứu chuyên sâu của AIST, đồng thời góp phần kết nối nghiên cứu – chính sách – công nghệ – thực tiễn trong quá trình thúc đẩy các khu công nghiệp Việt Nam chuyển đổi theo hướng xanh, sinh thái và bền vững.
Phát triển khu công nghiệp sinh thái không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là bước chuyển trong cách tổ chức, quản trị và vận hành sản xuất. Khi được kết hợp với chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn, mô hình này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các khu công nghiệp Việt Nam và tạo nền tảng cho tăng trưởng xanh, bền vững trong dài hạn.
